Nicotinoïden oorzaak van bijensterfte?

Bijensterfte komt elke lente opnieuw meer en meer in de pers. De oorzaak wordt vaak bij de varroa-mijt gelegd. Deze zou door bloed te zuigen de bijen verzwakken en bovendien ook virussen overbrengen. Anderen zoeken het eerder bij de veranderende omgevingsfactoren. Ook de klimaatsverandering is reeds de revue gepasseerd als mogelijke oorzaak.
Nu gaan er ook steeds meer stemmen op dat de oorzaak van het verdwijnen van de honing bij te wijten kan zijn aan een insecticides en in het bijzonder aan de klasse van de neonicotinoïden.
Niet alleen het verdwijnen van honingbijen maar ook de algemene achteruitgang van onze dagvlinders is mogelijk hieraan te wijten.

Zenuwgif

Het insecticide imidacloprid behoort tot een nieuwe generatie insecticiden - de zogenaamde neonicotinoiden - die wereldwijd sterk ter discussie staat vanwege de aangetoonde schadelijkheid voor bijen. Het insecticide werkt in op het centraal zenuwstelsel van insecten maar is veel minder giftig voor zoogdieren. Het gif veroorzaakt verlamming met de dood tot gevolg, soms zelfs binnen enkele uren. Bij bijen worden ook andere effecten toegeschreven aan het middel, zoals verlies van het navigatievermogen. De werkzame molecule bindt op een specifieke receptor (de postsynaptische nicotine acetylcholine receptor) en er zijn door deze specificiteit geen cross-resistentie effecten bekend met andere insecticides (carbamaten, organofosfaten of synthetische pyrethines). Dit maakt het uiteraard uiterst geschikt voor de bestrijding van insecten.
Hoewel neonicotinoïdes ook kunnen toegepast worden door middel van bespuiting is de meest gebruikte toepassing impregnatie van het zaaigoed. Het insecticide wordt tijdens de groei verspreid in de hele plant waar het ook werkzaam blijft. Insecten kunnen het bijvoorbeeld opnemen door het zuigen van sappen maar ook door het verzamelen van stuifmeel en nectar. Het gif blijft zeer lang actief en spoelt zelfs uit naar het oppervlaktewater.
Om even een gradatie van giftigheid te geven: imidacloprid is 7.297 keer zo giftig voor een honingbij als DDT. De gebruikte absolute hoeveelheid per hectare mag dan wel afgenomen zijn, de giftigheid per hectare is wel gestegen in vergelijking met DDT.

Verboden in andere landen

Het Franse Comité Scientifique et Technique dat wetenschappelijk adviseert over de toelating van gewasbeschermingsmiddelen, stelde al in 2003 vast dat imidacloprid mede verantwoordelijk is voor de massale bijensterfte in Frankrijk. Het middel werd er verboden. Duitsland, Italië en Slovenië volgden na massale bijensterfte-incidenten door het middel ook met een (voorlopig) verbod. In Groot Brittannië deed eerder al supermarktketen en landbouwbedrijf Co-op alle neonicotinoiden uit voorzorg in de ban.
Ook in Nederland gaan stemmen op om het de insecticides te verbieden.

Dr. Jeroen van der Sluys van de Universiteit Utrecht: ‘Onderzoek aan de Universiteit van Versailles naar de oorzaken van bijensterfte dat ik als gasthoogleraar begeleidde, lijkt in Nederland helemaal niet bekend te zijn, mogelijk vanwege de taalbarrière. De schadelijkheid voor bijen van deze nieuwe generatie insecticiden is aangetoond. Dit is een van de oorzaken van bijensterfte die we zelf kunnen wegnemen. We hopen het Nederlandse toelatingsbeleid wakker te schudden.’

Onze raad

Vermijd steeds het gebruik van insecticides (en herbicides). Maar als u het dan toch noodzakelijk acht probeer dan geen middelen te gebruiken met één van de volgende werkzame stoffen:

• Imidacloprid
• Acetamiprid
• Clothianidin
• Dinotefuran
• Imidacloprid
• Nitenpyram
• Thiacloprid
• Thiamethoxam

Ook voor de bestrijding van parasieten bij huisdieren worden deze stoffen trouwens aangewend. Ze zijn dus meer verspreid dan je zou denken…

Bron:

• http://www.uu.nl/ - Universiteit Utrecht
• Wikipedia
• http://www.bijensterfte.nl/
• http://www.the-gardeners-calendar.co.uk