Wormen bij schapen en geiten

Hoe goed je je schapen of geiten ook verzorgt, vroeg of laat krijgt elk dier af te rekenen met een worminfectie. Dat is een gegeven feit en zeker geen teken van een slechte verzorging.

Er zijn verschillende soorten wormen die schapen of geiten kunnen besmetten, ze behoren tot drie grote groepen: de Nematoden of rondwormen, de Trematoden of platwormen en de Cestoden of lintwormen.

Plaats	Groep	Naam
Lebmaag	Nematoden	Ostertagia spp.
Lebmaag	Nematoden	Trichostrongylus axei
Lebmaag	Nematoden	Haemonchus contorus
Pens	Trematoden	Paramphistomum spp.
Dunne darm	Netmatoden	Trichostrongylus colubriformis
Dunne darm	Nematoden	Nematodirus spp.
Dunne darm	Nematoden	Cooperia spp.
Dunne darm	Nematoden	Bunostomum trigonocephalum
Dunne darm	Nematoden	Stongyloides papillosus
Dunne darm	Cestoden	Moniezia spp.
Dikke darm	Nematoden	Oesophagostomum venulosum
Dikke darm	Nematoden	Chabertia ovina
Dikke darm	Nematoden	Trichuris spp.
Lever	Trematoden	Fasciola hepatica
Lever	Trematoden	Dicrocoelium lanceolatum
Longen	Nematoden	Dictyocaulus filaria
Longen	Nematoden	Muellerius capillaris
Longen	Nematoden	Protostrongylus spp.

Symptomen van een ernstige worminfectie zijn:

• diarree (vooral bij darminfecties);
• bloedarmoede (in bijzonder bij Fasciola hepatica of leverbot);
• groeivertraging;
• hoest (bij longwormen).

Uiteraard is voorkomen beter dan genezen. Er zijn er enkele eenvoudige maatregelen die men kan treffen om infecties tot een minimum te herleiden:

• Een goede algemene verzorging. Een goede verzorging (voeding, klauwonderhoud, scheren,...) is de basis voor een stevige weerstand tegen infecties.  Voorzie een zoutblok, dieren met mineraaltekort zijn veel gevoeliger voor worminfecties.
• Regelmatig omweiden. Indien mogelijk deel je de weide op in drie of meer percelen en de dieren elke maand op een ander perceel weiden. De eieren of wormen die worden uitgescheiden zullen o.a. onder invloed van de zon, droogte,... sterk in levensvatbaarheid verminderen waardoor de besmettingsdruk daalt.
• Onderhoud van de weide. Na elke beweidingsperiode de weide met kalk bemesten heeft een ontsmettend effect. Kalkcyanamide heeft dit effect nog sterker maar zal ook ander bodemleven vernietigen.
• Een propere stal. Regelmatig de stal uitmesten zorgt ervoor dat er ook hier niet onnodig veel wormen of wormeieren worden opgenomen.
• Behandel nieuwe dieren vooraleer u ze bij de rest van de kudde laat. Zet ze twee weken in quarantaine op stal.

Bestrijding van wormen

In theorie kan een combinatie van preventieve maatregelen en wormafdrijvende planten de infectiedruk minimaal houden zodat de biologisch ingestelde schapen- of geitenhouder niet naar chemische middelen moet grijpen.
In de praktijk echter zal elke hobbyboer vroeg of laat chemische middelen moeten inzetten om de wormen de bestrijden.

Hierbij dient men echter te vermijden dat de wormen resistentie tegen de gebruikte middelen kunnen opbouwen. De opbouw van resistentie bij wormen is een eenvoudig gevolg van 'survival of the fittest'. Door kleine mutaties zullen er individuen in de wormpopulatie een verhoogde weerstand vertonen tegen het gebruikte bestrijdingsmiddel en dit mogelijk zelfs overleven.
De kans dat deze wormen of hun nakomelingen de volgende ontworming met hetzelfde middel overleven is relatief groot zodat uiteindelijk de gehele populatie wormen resistent is tegen het gebruikte middel.
Om dit te vermijden is een goede ontwormingsstrategie nodig:

• Gebruik middelen die tegen verschillende soorten wormen en op verschillende plaatsen in het lichaam actief zijn. Gebruikt één keer per jaar een bestrijdingsmiddel tegen Fasciola hepatica of leverbot.
• Ontworm twee of drie keer per jaar indien de wormdruk relatief laag is (weinig dieren op een grote weide). Gebruik telkens een ander middel waarvan de werkzame stof behoort tot een andere klasse. Noteer de datum en het middel voor elk dier.
• Hoe u aan de voorgeschreven dosis. Als de dosis moet berekend worden op basis van het lichaamsgewicht, rond dan naar boven af, zeker indienn geiten behandeld worden. Geef zeker geen te lage dosis, dit verhoogt de kans op resistentie.
• Recent raadt men ook aan 2-5% (gezondste ens terkste dieren) van de kudde niet te ontwormen samen met de rest van de kudde.
• Ontwormingsmiddelen worden best niet door het voer gemengd als men vooraf niet kan garanderen dat elk dier afzonderlijk de correcte dosis opeet.

Hieronder vindt u een overzicht van de meest voorkomende bestrijdingsmiddelen in de handel, geklasseerd volgens hun werkzame stof:

Klasse werkzame stof	Werkzame stof	Productnaam
Benzimidazolen	albendazole	Valbazen schapenboli
Benzimidazolen	fenbendazol	Panacur boli Panacur 2.5% suspensie
Benzimidazolen	oxfendazol	Bovex
Benzimidazolen	febantel	Rintal korrels Rintal boli
Imidothazolen	Levamisol	Levacol 7,5% Endex 8,75% Levamisol wormbolus Levacide
Avermectines/milbemycines	moxidectine	Cydectin 2.5% oraal
Avermectines/milbemycines	ivermectine	Ivomec Oramec Noromectin
Avermectines/milbemycines	doramectine	Dectomax Prontax

Afhankelijk van het middel wordt dit toegediend door:

• Drenchen: de vloeistof wordt oraal toegediend.
• Boli of pillen: met behulp van een pillenschieter wordt de pil in de keel geschoten.
• Spuiten: meestal subcutane (onderhuidse) injecties.
• Pour-on: het product wordt aangebracht op de rug.
• Door het voer: Rintalkorrels worden door het voer gemengd.

Van al deze methodes is drenchen het meest diervriendelijk en levert het beste resultaat.